Stel je isolatie voor die niet uit een fabriek rolt en ook niet uit de grond komt, maar in een mal groeit. Uit schimmels. Het klinkt als sciencefiction, en tien jaar geleden was het dat ook zo’n beetje. Inmiddels wordt er aan Nederlandse hogescholen en in de eerste bouwprojecten serieus mee geëxperimenteerd, en duikt de term mycelium isolatie steeds vaker op zodra het over biobased bouwen gaat.
Wij volgen die ontwikkeling op de voet, want natuurlijke isolatie is precies waar wij in thuis zijn. Hoog tijd dus om eerlijk uit te leggen wat mycelium isolatie is, hoe goed het werkt en of het al iets voor jouw woning is. Dat laatste ligt namelijk genuanceerder dan de mooie verhalen soms doen vermoeden.
Inhoudsopgave
Wat is mycelium isolatie?
Mycelium isolatie is isolatiemateriaal dat letterlijk groeit. Het bestaat uit mycelium, het fijne wortelnet van schimmels, dat zich door een mal met landbouwresten als stro of houtsnippers vlecht tot een vaste, lichte plaat. Na ongeveer een week wordt het gedroogd. Daarmee stopt de groei en houd je een stevig, volledig biologisch isolatiepaneel over.
Het maakproces is bijna ontnuchterend eenvoudig. Je mengt schimmelsporen met een reststroom uit de landbouw, laat dat in een mal staan, en in vijf tot tien dagen groeit het mycelium als een wit netwerk door alle vezels heen en bindt ze samen. Daarna gaat het paneel de oven in. Geen hoogovens, geen aardolie, geen ingewikkelde chemie.
Wat maakt mycelium zo interessant?
De aantrekkingskracht zit hem vooral in de herkomst. Het groeit op materiaal dat anders zou worden weggegooid of versnipperd, het kost weinig energie om te maken en het legt tijdens de groei koolstof vast. Aan het eind van zijn leven kun je het composteren in plaats van afdanken. Een bouwsector die worstelt met zijn CO2-uitstoot en afvalberg vindt dat een verleidelijk plaatje.
Daar komt bij dat het materiaal dampopen is. Het laat waterdamp door en kan vocht bufferen, een eigenschap die het deelt met andere vormen van biobased isoleren en die het geschikt maakt voor constructies die moeten kunnen ademen.
Hoe goed isoleert mycelium?
De isolatiewaarde is het eerste waar mensen naar vragen, en die valt niet tegen. Afhankelijk van de samenstelling ligt de warmtegeleiding, de lambdawaarde, rond de 0,04 W/m·K. Daarmee zit mycelium in dezelfde klasse als hennep, houtvezel en cellulose. Voor de allerhoogste isolatiewaarde per centimeter blijven harde kunststofplaten zoals PIR voorlopig sterker, maar voor een natuurlijk materiaal is dit een nette score.
Het brandgedrag is een aangename verrassing. Mycelium verkoolt eerder dan dat het in brand vliegt, en geeft daarbij minder hitte en rook af dan veel kunststofisolatie. In onderzoek scoort het op dat punt opvallend goed. Ook geluid dempt het materiaal prima, wat verklaart waarom de eerste echte toepassingen meestal akoestische panelen zijn.
De voordelen
- groeit op landbouwresten en is dus hernieuwbaar;
- kost weinig productie-energie en heeft een lage, soms zelfs negatieve CO2-voetafdruk;
- is aan het eind van zijn leven composteerbaar;
- dampopen en vochtregulerend, prettig voor een gezond binnenklimaat;
- gedraagt zich van nature brandwerend, het verkoolt in plaats van te ontvlammen;
- licht van gewicht en goed geluiddempend.
De nadelen en aandachtspunten
De keerzijde weegt nu nog zwaar:
- gevoelig voor vocht. Het moet droog blijven, want nat kan het water opnemen en in het ergste geval weer leven gaan vertonen;
- nog beperkt verkrijgbaar. Er zijn weinig producenten en geen breed leveringsnetwerk;
- nu nog duurder dan gangbare isolatie;
- weinig praktijkdata over de levensduur in een echte gevel of dak over tientallen jaren;
- niet bedoeld voor plekken met grondcontact of permanente vochtbelasting;
- regelgeving en certificering zijn nog volop in ontwikkeling.
Mycelium naast hennep, houtvezel en piepschuim
De lambdawaardes hieronder zijn indicatief, want ze verschillen per product en samenstelling.
| Materiaal | Lambda (indicatief, W/m·K) | Grondstof | Beschikbaarheid nu |
|---|---|---|---|
| Mycelium | ± 0,04 | Schimmel op landbouwresten | Beperkt, in ontwikkeling |
| Hennep | 0,040 – 0,045 | Hennepvezel | Ruim verkrijgbaar |
| Houtvezel | 0,038 – 0,045 | Houtresten | Ruim verkrijgbaar |
| EPS (piepschuim) | 0,032 – 0,038 | Aardolie | Ruim verkrijgbaar |
| PIR | 0,022 – 0,028 | Aardolie | Ruim verkrijgbaar |
Wat opvalt: qua isolatiewaarde houdt mycelium prima gelijke tred met hennep isolatie en houtvezel. Het echte verschil zit in de laatste kolom. Waar hennep, houtvezel en cellulose gewoon te bestellen en te plaatsen zijn, is mycelium nog grotendeels een belofte. En tegenover synthetische platen als EPS en PIR wint het op duurzaamheid, maar verliest het op isolatiewaarde per centimeter en op leverbaarheid.
Waar staat mycelium isolatie nu?
Mycelium isolatie is geen product dat je vandaag bij de bouwmarkt afrekent en morgen in je spouw stopt. Het materiaal zit in de fase tussen laboratorium en praktijk, en die fase is in Nederland behoorlijk levendig.
Aan hogescholen loopt serieus onderzoek, onder meer bij Hogeschool Inholland, dat werkt aan een circulair alternatief voor kunststofisolatie als PIR en PUR. Ook is er via het onderzoekscentrum MNEXT gewerkt aan een van de eerste permanente toepassingen van mycelium-isolatie in een Nederlands bouwproject. Daarnaast zijn er Nederlandse makers die van schimmel en reststromen al panelen en akoestische platen produceren.
De rode draad: het werkt, het wordt getest, en de eerste gebouwen staan er. Maar van een rijp, breed leverbaar bouwproduct met tientallen jaren ervaring is nog geen sprake. Wie nu een hele woning met mycelium wil isoleren, loopt tegen beschikbaarheid, prijs en een gebrek aan langetermijngegevens aan.
Is mycelium isolatie iets voor jouw woning?
Voor de meeste woningen is het eerlijke antwoord voorlopig: nog even niet, maar houd het in de gaten. Wil je je huis vandaag duurzaam en natuurlijk isoleren, dan zijn de bewezen biobased opties een logischer keuze. Hennep, houtvezel, cellulose en schapenwol doen veel van wat mycelium belooft, en die laat je plaatsen met een voorspelbaar resultaat.
Tegelijk is mycelium precies het soort innovatie waar wij warm voor lopen. We houden de ontwikkelingen, de pilots en de eerste leverbare producten scherp in de gaten, zodat we het kunnen aanraden zodra het er klaar voor is. Tot die tijd helpen we je graag aan een natuurlijke oplossing die nu al staat als een huis.
Benieuwd welke vorm van natuurvriendelijk isoleren bij jouw woning past? Vraag een gratis adviesgesprek aan, dan kijken we samen naar het materiaal dat past bij je constructie, je budget en je wensen. En zodra mycelium de stap naar de praktijk definitief maakt, hoor je het van ons.
